Zasady udzielania urlopu wypoczynkowego – część 2. Zasady udzielania urlopu

Urlop wypoczynkowy i zasady jego udzielania

W niniejszym artykule omówiono zasady ustalania wymiaru urlopu wypoczynkowego, przysługującego pracownikowi, z uwzględnieniem poszczególnych przypadków z praktyki. Zasady te zobrazowano na konkretnych przykładach (pierwsza praca, niepełny etat, zmiana etatu itp.), w celu przybliżenia czytelnikowi sposobu postępowania w danej sytuacji. Zasady ustalania stażu pracy na potrzeby wymiaru urlopu można znaleźć tutaj, natomiast zasady ustalania wysokości wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy omówiono tutaj, a zasady ustalania wysokości ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy można znaleźć tutaj.

Urlop wypoczynkowy w pierwszym roku pracy

Stosownie do treści przepisu art. 153 kp w roku kalendarzowym, w którym pracownik podejmuje pracę po raz pierwszy, przysługuje mu prawo do urlopu z upływem każdego przepracowanego miesiąca, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. W przeważającej większości przypadków w roku, w którym pracownik podejmuje pierwszą w życiu pracę, nie posiada jeszcze stażu urlopowego uprawniającego do wyższego wymiaru urlopu. Fakt ten oznacza, iż za każdy miesiąc pracy pracownik nabywa prawo do 1/12 z 20 dni, czyli 1,66 dnia urlopu. Z kolei pracownik, który oprócz wykształcenia wyższego posiada inne tzw. okresy zaliczane (o których można przeczytać tutaj), może mieć prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 26 dni.

Przykład ustalenia wymiaru urlopu

Absolwent szkoły wyższej (8 lat stażu pracy do wymiaru urlopu), który udowodni np. 3-letni staż pracy w gospodarstwie rolnym (3 lata stażu pracy do wymiaru urlopu), będzie miał 11-letni staż pracy, w związku z czym z każdym przepracowanym miesiącem pracownik ten nabędzie prawo do 1/12 z 26 dni, czyli do 2,16 dnia urlopu.

Wątpliwości może budzić konieczność zaokrąglania niepełnego dnia urlopu do pełnego. W przepisach prawa pracy nie ma podstawy prawnej, która pozwalałaby na zaokrąglanie pracownikowi w pierwszym roku jego pracy niepełnego dnia urlopu do pełnego dnia. W związku z tym w powyższym przykładzie pracownik miałby prawo do 2,66 dnia urlopu, czyli pracodawca udziela mu 2 dni urlopu, a pozostała część (0,66 dnia) przechodzi na następny miesiąc. W praktyce pracodawcy często dokonują jednak zaokrąglenia urlopów cząstkowych w pierwszym roku pracy, wychodząc z założenia, iż realizują w ten sposób zasadę ogólną prawa pracy – uprzywilejowania pracownika. Sytuację taką omówiono na poniższym przykładzie:

Przykład

Pracownik ma wykształcenie zawodowe. W dniu 10 stycznia 2012 roku został zatrudniony w firmie X i była to jego pierwsza praca. Po przepracowaniu pełnego miesiąca, w dniu 15 lutego 2012 roku pracownik wystąpił o udzielenie mu urlopu wypoczynkowego. Pracodawca ustalił, iż pracownik ma prawo do 1/12 z 20 dni urlopu (tyle mu przysługuje, nie ma bowiem jeszcze 10 lat stażu pracy wraz z okresami zaliczanymi), czyli do urlopu w wymiarze 1,66 dnia. Pracodawca zaokrąglił ten wymiar i udzielił pracownikowi 2 dni urlopu wypoczynkowego.

Ustalając wymiar urlopu wypoczynkowego do stażu pracy należy pracownikowi zaliczyć wszystkie poprzednie okresy zatrudnienia, bez względu na przerwy między nimi oraz sposób ustania stosunku pracy. Zasada ta odnosi się również do urlopu w roku podjęcia pierwszej pracy. Jeśli pracownik po zawarciu pierwszej umowy o pracę nie przepracuje nawet jednego miesiąca, to wówczas nie nabędzie prawa do urlopu wypoczynkowego.

Przykład

Pracownik został zatrudniony w dniu 10 stycznia 2012 roku, jednakże już w dniu 25 stycznia 2012 roku został dyscyplinarnie zwolniony za kradzież. Ponieważ pracownik nie przepracował nawet miesiąca, nie nabył prawa do urlopu wypoczynkowego (a co za tym idzie, nie nabył również prawa do ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy). Jednakże okres zatrudnienia od 10 stycznia 2012 do 25 stycznia 2012 roku zostanie zaliczony do stażu pracy, od którego zależy wymiar urlopu u następnego pracodawcy pracownika.

Zaznaczyć należy, iż przepis art. 153 kp nie jest do końca precyzyjny. Z przepisu tego wynika bowiem, że prawo do urlopu wypoczynkowego nabywa pracownik, który podejmuje pracę po raz pierwszy. Mogłoby to oznaczać, iż w stosunku do pracownika podejmującego pracę w danym roku kalendarzowym po raz kolejny, przepis powyższy nie ma zastosowania. Skutkiem powyższego mogłoby się okazać, iż pracownik nei ma prawa do urlopu w okresie drugiego czy następnego zatrudnienia w tym samym roku kalendarzowym, prawo do kolejnego urlopu wypoczynkowego przysługuje bowiem dopiero w następnym roku kalendarzowym. W praktyce jednak omawiany przepis odnosi się nie do pierwszej pracy danego pracownika, lecz do roku kalendarzowego, w którym ta pierwsza praca została przez pracownika podjęta.

Przykład

Pracownik został zatrudniony w firmie X w dniu 8 kwietnia 2012 roku. Pracownik przedstawił świadectwo pracy, z którego wynika, iż w tym samym roku, w okresie od dnia 12 stycznia 2012 do dnia 28 lutego 2012 był zatrudniony w firmie Y. Dodatkowo pracownik ma wykształcenie średnie techniczne. W związku z powyższym w firmie Y pracownik nabył prawo do urlopu wypoczynkowego w dniu 11 lutego (po przepracowanym miesiącu), w wymiarze 1/12 z 20 dni, czyli 1,66 dnia urlopu. Z kolei w firmie X pracownik nabył prawo do urlopu w wysokości kolejnych 1/12 z 20 dni już po przepracowaniu 13 dni (uwzględniając okres zatrudnienia w firmie Y w okresie od dnia 12 lutego do dnia 28 lutego). Skoro bowiem u poprzedniego pracodawcy przepracował po 11 lutym jeszcze 17 dni, to do pełnego miesiąca u nowego pracodawcy wystarczy mu 13 dni pracy.

Może się okazać, iż pracownik w danym roku podejmując pracę po raz pierwszy, w ogóle nie nabędzie prawa do urlopu wypoczynkowego. Może się tak zdarzyć, jeśli w danym roku pracownik nie zdąży przepracować miesiąca:

Przykład

Pracownik został zatrudniony w dniu 10 grudnia 2011 roku. Była to jego pierwsza praca. W tym wypadku miesiąc pracy upływa dopiero w styczniu 2012 roku, zatem za 2011 rok pracownik nie nabywa prawa do urlopu wypoczynkowego. Natomiast z dniem 1 stycznia 2012 roku (nowy rok kalendarzowy) pracownik ten od razu nabył prawo do kolejnego urlopu.

Wyjaśnić należy od razu sposób liczenia terminów, określonych w miesiącach. Otóż okres pracy powinien zostać ustalony przy uwzględnieniu potocznego sposobu liczenia terminów. Zatem miesięczny okres zatrudnienia, który rozpoczął się np. 11 stycznia 2012 roku, upłynie w dniu 10 lutego 2012 roku, a okres, który rozpoczął się w dniu 12 czerwca 2012 roku zakończy się 11 lipca 2012 roku.

Prawo do kolejnych urlopów wypoczynkowych

Prawo do urlopu kolejnego, a więc urlopu wypoczynkowego w rozumieniu art. 153 §2 kp, przysługuje pracownikowi z dniem 1 stycznia każdego roku kalendarzowego. W przeciwieństwie do urlopu, należnego pracownikowi w roku, w którym pracownik ten podejmuje pracę po raz pierwszy, urlop kolejny przysługuje pracownikowi niejako z góry, a nabycie przez pracownika prawa do tego kolejnego urlopu uzależnione jest jedynie od faktu pozostawania przez pracownika w stosunku pracy, a wymiar tego urlopu zależy od okresu przepracowanego w danym roku kalendarzowym (oczywiście uwzględniając urlopy zaległe, które pracownik „wypracował” w latach poprzednich ale ich nie wykorzystał). Pracownik nie nabywa jednak prawa do urlopu wypoczynkowego, jeśli w dniu 1 stycznia przebywa na urlopie bezpłatnym. W okresie pozostawania na urlopie bezpłatnym pracownik nie nabywa bowiem prawa do urlopu wypoczynkowego, w trakcie urlopu bezpłatnego „zawiesza się” prawa i obowiązki stron stosunku pracy.

Przykład:

Pracownik został zwolniony w dniu 1 marca 2011 roku. Powodem zwolnienia była likwidacja zakładu pracy. Wcześniej, od dnia 1 listopada 2011 roku pracownik przebywał na urlopie bezpłatnym, a cały przysługujący mu za rok 2011 urlop wypoczynkowy pracownik już wykorzystał. W związku z powyższym pracownik nie ma prawa do ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy, gdyż w 2012 roku, pozostając na urlopie bezpłatnym, nie nabył prawa do urlopu wypoczynkowego.

Podobnie jak na urlopie bezpłatnym, pracownik nie nabywa prawa do urlopu wypoczynkowego w trakcie nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy, jak również w trakcie urlopu wychowawczego. Z kolei będąc na zwolnieniu lekarskim czy urlopie macierzyńskim czy szkoleniowym, pracownik nabywa prawa do urlopu wypoczynkowego. Okresy zwolnienia lekarskiego, urlopu macierzyńskiego czy urlopów szkoleniowych nie zawieszają bowiem praw i obowiązków stron i są traktowane jako staż pracy pracownika.

Wymiar urlopu pracownika na niepełnym etacie

Stosownie do treści art. 154 § 2 kp wymiar urlopu pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru pracy tych pracowników. Zatem pracownik zatrudniony na pół etatu ma prawo do 10 albo 13 dni urlopu (połowa z wymiaru 20 albo 26 dni). Jeśli z ustalania proporcji wynika niepełny dzień urlopu, należy go zaokrąglić do pełnego dnia. Przykładowo pracownik zatrudniony na 3/8 etatu, nie mający 10 lat stażu pracy, ma prawo do 3/8 z 20 dni, czyli do 7,5 dnia, a zatem po zaokrągleniu ma prawo do 8 dni urlopu.

Przykład

Pracownik został zatrudniony w dniu 1 kwietnia 2012 roku w wymiarze czasu pracy 2/3 etatu. Pracownik ma wykształcenie wyższe, jest to jego pierwsza praca. Proporcjonalny wymiar urlopu wypoczynkowego pracownika za cały rok wyniesie zatem 2/3 z 20 dni, czyli 13,33 dnia, a po zaokrągleniu 14 dni urlopu. Stosownie do obliczeń, ustalając wymiar urlopu zgodnie z zasadami opisanymi już w niniejszy artykule, za każdy przepracowany miesiąc pracownik nabędzie prawo do 1/12 z 14 dni, a zatem do 1,16 dnia urlopu.

Ustalanie wymiaru urlopu pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy odbywa się tak, jak dla pracowników na pełnym etacie. Pamiętać tylko należy o przeliczeniu proporcjonalnie wymiaru urlopu za cały rok, jaki przysługuje niepełnoetatowcowi. Jak ustalać wymiar urlopu pracownika, który oprócz zmiany wymiaru zatrudnienia zmienia również pracodawcę, można przeczytać tutaj.

Zmiana wymiaru etatu a wymiar urlopu wypoczynkowego

W takiej sytuacji, gdy w trakcie roku kalendarzowego zmienia się wymiar czasu pracy pracownika (czyli np. przechodzi on z 1/2 etatu na pełny etat), wymiar urlopu tego pracownika ustala się odrębnie za każdy okres pracy, a więc najpierw urlop za okres, gdy pracował na 1/2 etatu, a następnie za okres, w którym pracował na pełnym etacie.

Przykład

Pracownik, mający wykształcenie wyższe i dotychczasowy staż pracy 3 lata (a więc mający prawo do 26 dni urlopu wypoczynkowego za cały rok kalendarzowy na pełnym etacie) został zatrudniony w dniu 1 lutego 2011 roku na 1/2 etatu. Następnie od dnia 1 września 2011 roku pracownik pracował w wymiarze 3/4 etatu. Pracując na 1/2 etatu pracownik ma prawo do 1/2 z 26 dni, a zatem do 13 dni urlopu, natomiast pracując na 3/4 etatu pracownik ma prawo do 3/4 z 26 dni, czyli do 19,5 dnia, a po zaokrągleniu do 20 dni urlopu. W okresie od dnia 1 lutego 2011 roku do 31 sierpnia 2011 roku pracownik wypracował 7/12 z 13 dni, a więc 7,58 dnia, a po zaokrągleniu do 8 dni. Z kolei pracując na pełnym etacie od dnia 1 września 2011 roku do dnia 31 grudnia 2011 roku pracownik nabywa prawa do urlopu w wymiarze 4/12 z 20 dni, czyli 6,66 dnia, a po zaokrągleniu do 7 dni. Łącznie zatem w roku 2011 pracownik nabywa prawa do 15 dni urlopu wypoczynkowego.

Jeśli do zmiany wymiaru etatu dochodzi w trakcie miesiąca, to przy ustalaniu prawa do urlopu za ten miesiąc przyjmuje się taki wymiar etatu, w którym pracownik przepracował większość dni w tym miesiącu.

Przykład

Pracownik, mający wykształcenie średnie techniczne, zatrudniony we wrześniu 2011 roku, do dnia 6 lutego 2012 roku pracował na pełnym etacie. Od dnia 7 lutego 2012 roku pracownik pracuje w wymiarze 1/2 etatu. Pracownik wykorzystał cały urlop za 2011 rok. Za styczeń 2012 roku pracownikowi przysługuje urlop w wymiarze 1/12 z 20 dni = 1,66 dnia, czyli po zaokrągleniu 2 dni, natomiast od dnia 1 lutego 2012 roku do dnia 31 grudnia 2012 roku pracownik nabędzie prawo do urlopu w wymiarze 11/12 z 10 dni = 9,16 dnia, czyli po zaokrągleniu 10 dni. Łącznie za rok 2012 pracownik nabędzie zatem prawo do urlopu w wymiarze 12 dni.

Udzielanie urlopów wypoczynkowych

Zgodnie z treścią art. 1542 kp urlopu udziela się pracownikowi w dni, które są dla niego dniami wolnymi od pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w wymiarze godzinowym, który odpowiada dobowemu wymiarowi czasu pracy pracownika w danym dniu. Udzielając urlopu wypoczynkowego należy uwzględnić, iż 1 dzień urlopu odpowiada 8 godzinom pracy.

Przykład:

Pracownik ma staż pracy 12 lat, a zatem prawo do wyższego wymiaru urlopu. Pracownik jest zatrudniony na 1/4 etatu, a z ustalonego grafiku czasu pracy wynika, iż świadczy on pracę od poniedziałku do piątku po 2 godziny dziennie. Pracownik ma prawo do 1/4 z 26 dni = 6,5 dnia, po zaokrągleniu 7 dni urlopu, czyli 56 godzin (7 dni urlopu po 8 godzin każdy). Przy tak ustalonym grafiku pracownik będzie miał 28 dni wolnych od pracy (7 dni po 8 godzin = 56 godzin urlopu, 56 godzin urlopu/ 2 godziny dziennie = 28 dni wolnych). Każdy dzień korzystania z urlopu oznacza pomniejszenie puli urlopowej o 2 godziny.

Jeśli pracownik ze stażem pracy 12 lat zatrudniony jest np. na 1/2 etatu i pracuje w poniedziałki, wtorki i czwartki po 4 godziny a w środy po 8, to w skali całego roku przysługuje mu urlop wypoczynkowy w wymiarze 13 dni. Te 13 dni urlopu * 8 godzin za każdy dzień daje w sumie 104 godziny urlopu. Zatem gdyby pracownik chciał mieć jeden tydzień cały wolny, to w poniedziałek, wtorek i czwartek wykorzysta po 4 godziny urlopu, natomiast w środę 8 godzin urlopu. Jego pulę 104 godzin należy zatem obniżyć o 20 godzin.

Zaznaczyć należy, iż urlop wypoczynkowy powinien obejmować cały dzień pracy. Udzielenie pracownikowi urlopu w wymiarze godzinowym odpowiadającym części dobowego wymiaru czasu pracy pracownika (czyli np. 5 godzin urlopu w sytuacji, gdy pracownik ma w danym dniu do przepracowania 8 godzin) jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy część urlopu pozostała do wykorzystania jest niższa niż pełny dobowy wymiar czasu pracy pracownika w dniu, w którym zamierza on skorzystać z urlopu wypoczynkowego. Jeśli zatem pracownik po np. 2 godzinach pracy w danym dniu składa wniosek o urlop na pozostałą część dnia, to pracodawca powinien odmówić. Jeśli pracodawca chce, to może pracownika zwolnić z pozostałej części dnia, np. umożliwiając mu w ten sposób załatwienie spraw prywatnych, nie jest to jednak tożsame z korzystaniem przez pracownika z urlopu na część dnia. Oczywiście za czas takiego zwolnienia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Urlop wypoczynkowy w równoważnym i zadaniowym systemie czasu pracy

System równoważnego czasu pracy (o którym szerzej piszemy tutaj) został unormowany przepisami art. 135 do 137 kp. Istotą takiego systemu czasu pracy jest przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy w niektórych dniach tygodnia, które to przedłużenie kompensowane jest krótszym wymiarem czasu pracy w innych dniach lub dniami wolnymi od pracy. W równoważnym systemie czasu pracy jest możliwe wydłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 12, 16, a nawet 24 godzin.

Przykład

W firmie zatrudnionych jest dwóch pracowników. Obaj w równoważnym systemie czasu pracy. Obaj pracują na pełnym etacie, mają prawo do 20 dni urlopu w ciągu roku (160 godzin). W dniu 24 kwietnia 2012 roku jeden z nich ma do przepracowania 4 godziny zgodnie z ustalonym grafikiem, drugi natomiast ma do przepracowania 12 godzin pracy. Gdyby obaj chcieli w dniu 24 kwietnia wziąć urlop wypoczynkowy, to pula urlopowa pierwszego z nich pomniejsza się o 4 godziny, a pula urlopowa drugiego pomniejsza się o 16 godzin. Gdyby z kolei np. w dniu 25 kwietnia obaj mieli do przepracowania po 8 godzin i chcieli w tym dniu skorzystać z urlopu wypoczynkowego, to pula urlopowa każdego z nich pomniejszy się w tym dniu o 8 godzin.

Z kolei zadaniowy system czasu pracy może być, zgodnie z treścią art. 140 kp, stosowany w przypadkach uzasadnionych rodzajem pracy lub jej organizacją albo miejscem wykonywania pracy. Zatrudniony w zadaniowym systemie czasu pracy pracownik sam ustala sobie godziny wykonywania pracy, a pracodawca nie prowadzi dla niego ewidencji czasu pracy i harmonogramów czasu pracy. W porozumieniu z pracownikiem pracodawca określa jedynie zadania do wykonania w danym okresie. Pracownikowi, który jest zatrudniony w zadaniowym systemie czasu pracy, przysługuje urlop ustalany na zasadach ogólnych, podobnie jak dla innych pracowników. Pamiętać jednak należy, iż udzielenie urlopu wypoczynkowego takiemu pracownikowi skutkować musi zmniejszeniem liczby zadań do wykonania w miesiącu, w którym pracownik chce skorzystać z urlopu.

Urlop wypoczynkowy

Urlop wypoczynkowy

Przykład

Pracownik jest zatrudniony w zadaniowym systemie czasu pracy. Ma staż pracy 5 lat, co oznacza, iż ma prawo do 20 dni urlopu w skali roku. W okresie 2 – 3 kwietnia 2012 roku pracownik korzystał z urlopu wypoczynkowego. Oznacza to, iż wykorzystał 2 dni urlopu wypoczynkowego, gdyż jeden dzień urlopu to 8 godzin, a norma dobowa pracownika na pełnym etacie to również 8 godzin, niezależnie od tego, że pracuje on w zadaniowym systemie czasu pracy i mógł w tych dniach wykonywać pracę przez inna ilość godzin.

Zapraszamy do podzielenia się swoimi uwagami na temat, przedstawiony w niniejszym artykule.

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 5.0/5 (10 votes cast)
Zasady udzielania urlopu wypoczynkowego – część 2. Zasady udzielania urlopu, 5.0 out of 5 based on 10 ratings

Osoby, które odwiedziły tą stronę, znalazły ją szukając::

  • wymiar urlopu wypoczynkowego
  • urlop wypoczynkowy na 3/4 etatu 2012
  • zaokrąglanie urlopu wypoczynkowego
  • urlop pierwsza praca 2012
  • pierwszy urlop wypoczynkowy 2012
  • pierwszy urlop wypoczynkowy
  • urlop na 1/2 etatu 2012
  • ile za urlop wypoczynkowy 2012
  • urlop na pół etatu 2012
  • urlop na godziny 2012
Podziel się ze znajomymi na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Pinger
  • Twitter
  • Śledzik
  • Blogger.com